قهرا مراد از مدبرات ، مطلق ملائكه خواهد بود . و از آنجايى كه در آغاز آيه * ( « فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً » ) * فاء تفريع در آمده مىرساند كه مضمون اين آيه نتيجه آيه * ( « فَالسَّابِقاتِ سَبْقاً » ) * است ، و از آنجا كه آيه * ( « فَالسَّابِقاتِ . . . » ) * هم با « فاء » تفريع آغاز شده ، مىرساند كه مضمون آن نتيجه اى است از آيه * ( « وَالسَّابِحاتِ سَبْحاً » ) * ، لذا نتيجه گرفته مىشود كه تدبير ، فرع بر سبق ، و سبق فرع بر سبح است ، و اين به ما مىفهماند كه سنخيتى در معانى منظور نظر آيات سه گانه است ، پس مدلول اين سه آيه اين است كه ملائكه تدبير أمر مىكنند ، اما بعد از آنكه بسوى آن سبقت جسته باشند ، و به سوى آن سبقت مىجويند ، اما بعد از آنكه هنگام نزول به سوى آن سرعت گرفته باشند . پس نتيجه مىگيريم مراد از سابحات و سابقات و مدبرات ، همان ملائكه هستند به اعتبار نزولشان بسوى تدبيرى كه بدان مامور شده‌اند . پس آيات سه گانه همان معنايى را مىرساند كه آيه زير در مقام افاده آن مىفرمايد : « لَه مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْه وَمِنْ خَلْفِه يَحْفَظُونَه مِنْ أَمْرِ اللَّه » « 1 » كه توضيح معنايش در سوره رعد گذشت ، پس ملائكه با همه اشياء سر و كار دارند ، با اينكه همه اشياء در احاطه اسباب است ، و اسباب در وجود و عدم و بقاء و زوال اشياء و در اختلاف احوال آنها با يكديگر نزاع دارند ، پس آنچه خداى تعالى در باره آن موجود حكم كرده ، و آن قضايى را كه خداوند در باره آن موجود مقرر داشته ، همان قضايى است كه فرشته مامور به تدبير آن موجود ، بسوى آن مىشتابد ، و به مسئوليتى كه به عهده اش واگذار شده مىپردازد ، و در پرداختن به آن از ديگران سبقت مىگيرد و سببى را كه مطابق قضاى الهى است تمام نموده ، در نتيجه آنچه را خدا اراده كرده واقع مىشود ، ( دقت فرماييد ) . و اما وقتى منظور از آيات سه گانه اشاره به سرعت گرفتن ملائكه باشد در نازل شدن براى انجام آنچه بدان مامور شده‌اند ، و سبقت گرفتن به آن ، و تدبير امر آن ، بناچار بايد دو آيه ديگر يعنى * ( « وَالنَّازِعاتِ غَرْقاً وَالنَّاشِطاتِ نَشْطاً » ) * را هم حمل كنيم بر انتزاع و خروجشان از موقف و مرتبه خطاب به موقف و مرتبه انجام ماموريت ، پس نزع ملائكه بطور غرق ، عبارت است از اينكه شروع به نزول به طرف هدف كنند ، آن هم نزول به شدت و جديت ، و نشط ملائكه عبارت است از خروجشان از موقفى كه دارند به طرف آن هدف ، هم چنان كه سبح

--> ( 1 ) براى انسان نگهبانان از جلو و از پشت سر است ، كه او را مىپايند ، و از امر خدا حفظ مىكنند . سوره رعد ، آيه 11 .